خبرنگاران و روزنامه نگاران

 گفت وگو با حسن عابديني، مديرکل اداره اخبار خارجي صدا و سيما:

اعزام خبرنگار به خارج از كشور پاداش نيست

حسن عابديني، مديركل اداره اخبار خارجي سازمان صداوسيماست. او مرد شماره يك اداره‌اي است كه مسووليت تامين اخبار خارجي شبكه‌هاي مختلف تلويزيون و راديو را به عهده دارد. با اين مسوول رسانه‌اي درباره نحوه فعاليت خبرنگاران اعزامي به نقاط مختلف دنيا و سياست‌هاي اطلاع‌رساني سازمان در حوزه اخبار خارجي هم‌صحبت شديم. يكي از نقدهايي كه به اخبار تلويزيوني وارد مي‌شود، اين است كه چرا شما خارج از ايران را هميشه بحراني و در حال جنگ و قحطي‌زده نشان مي‌دهيد. آيا نحوه گزينش سوژه‌ها و نگاه و سليقه دبيران و خبرنگاران منجر به ايجاد چنين پرسشي شده است؟

اگر مهم‌‌ترين رويداد علمي در ايران اتفاق بيفتد و مثلا بزرگ‌ترين پل ساخته بشود، آيا خبرش در رسانه‌هاي خارجي منعكس مي‌شود؟ نه. وقتي يك ماهواره را به فضا مي‌فرستيم، مي‌گويند ايران از موشك و كلاهك اتمي استفاده كرده است. يعني مي‌آيند خبر را در چارچوب ايران‌هراسي بررسي مي‌كنند. الان در اروپا بحران اقتصادي اتفاق افتاده است. ما يك خبر در اين رابطه پخش مي‌كنيم. شما ببينيد شبكه‌هاي خودشان چقدر پرحجم در اين رابطه اطلاع‌رساني مي‌كنند. در فرانسه بر ضدسياست‌هاي ساركوزي تظاهرات شده است. ما به عنوان رسانه بايد اين اتفاق را پوشش بدهيم. به ما مي‌گويند چرا اخبار علمي‌شان را منعكس نمي‌كنيد. اتفاقا خبر علمي‌شان هم در بخش خبري ساعت 20 شبكه 4 پخش مي‌شود. ما نمي‌توانيم در خبر 21 درباره يك داروي خارجي صحبت كنيم. آن چيزي كه ما از بحران اقتصادي پخش كرديم، نسبت به آنچه هست، خيلي كم است. اين بحران چند رئيس‌جمهور را سرنگون كرده است. پس اين مساله ارزش خبري دارد. نكته بعدي اين است كه ما در اخبارمان با خود خارجي‌ها گفت‌وگو مي‌كنيم. ضمن اين كه الان ميزان بحران اقتصادي و اجتماعي در غرب خيلي زياد شده است. بنابراين، اين طور به نظر مي‌رسد كه ما داريم بزرگنمايي مي‌كنيم.

آيا اعزام خبرنگاران به خارج كشور يك جور پاداش است؟ يعني اين طوري است كه وقتي يك خبرنگار در داخل كشور به نهايت رشد و پيشرفت رسيد، به خارج اعزام مي‌شود؟

نه. اعزام خبرنگار به خارج كشور يك پاداش تلقي نمي‌شود. اعزام يك مامور در يك مقطعي يك جور پاداش بود. چون به لحاظ مالي، مزاياي زيادي داشت، اما الان درآمد خبرنگار در خارج كشور بيشتر از داخل نيست. ما قابليت‌هاي حرفه‌اي خبرنگار را مي‌سنجيم و از ميان مجموعه‌اي از خبرنگاران تلويزيوني، يك نفر را انتخاب مي‌كنيم. توانمندي، تجربه، سابقه، تحصيلات، پژوهش‌هاي انجام شده، تسلط بر زبان خارجي همه در انتخاب يك نفر موثرند.

تسلط بر زبان خارجي چقدر برايتان اهميت دارد؟ چون در حال حاضر مي‌بينيم برخي خبرنگاران خارجي ما اين مهارت را ندارند.

سعی ما این است که خبرنگاران بتوانند زبان خارجي را ياد بگيرند. براي اين افراد دوره‌هاي فشرده گذاشته مي‌شود. هر كدام از اينها ملزم مي‌شوند بولتني 100 صفحه‌اي را مطالعه كنند تا با منطقه اعزامي آشنا شوند. در اداره كل اخبار خارجي بيش از 200 نفر مترجم مشغول به كار هستند. اينها 24 ساعته شبكه‌هاي خبري مختلف را رصد مي‌كنند. ما نمي‌خواهيم مترجم اعزام كنيم. ممكن است يك نفر مترجم خوبي باشد، اما خبرنگار خوبي نباشد.

در اخبارتان چقدر متكي به خبرهاي توليدي خودتان هستيد و چقدر از اخبار ترجمه‌اي خبرگزاري‌هاي خارجي استفاده مي‌كنيد؟‌

اصلا قابل مقايسه نيست. ما روزانه 600 تا 700 خبر خارجي را ترجمه مي‌كنيم. در صورتي كه شايد 50 گزارش توليدي از خبرنگاران خودمان داشته باشيم. البته اين تعداد نوسان دارد.

گفت‌وگوهاي مقامات ايراني با آژانس در وين را بيش از 50 شبكه از زاويه ديد خودشان پوشش داده‌اند. ما هم از زاويه ديد خودمان به موضوع نگاه مي‌كنيم.

اداره كل اخبار خارجي مرجعيت اخبار خارجي را دارد. ما تمام شبكه‌هاي تلويزيوني داخلي و ملي و بين‌المللي را رصد مي‌كنيم. اخبار خبرگزاري‌هاي مختلف مثل رويترز، فرانس پرس، الجزيره را هر روز ترجمه مي‌كنيم.

خبرنگار دويچه وله در تهران يك نفر است. او مگر چه تعداد خبر مي‌تواند توليد كند! اگر خيلي فعال باشد، روزي يك خبر تلويزيوني توليد مي‌كند. خبرنگار فلان رسانه خارجي در ايران هم بايد روي يك موضوع مشخص كار كند. او مي‌آيد از بين صدها سوژه يكي را انتخاب مي‌كند.

شما ملزم هستيد در اخبارتان منبع را ذكر كنيد؟

امكان ندارد يك خبر روي تلكس واحد مركزي خبر برود و منبع نداشته باشد.

حتي اگر اين خبر برگرفته از يك خبرگزاري مخالف سياست‌هاي ايران باشد؟‌

ما همه رسانه‌ها را بدون استثنا رصد مي‌كنيم. برخي شبكه‌ها خبر توليد نمي‌كنند. مثلا صداي آمريكا و بي.بي.سي فارسي شبكه خبري نيستند. اينها گروهی از اوپوزوسيون را جمع كرده‌اند و دارند عمليات رواني انجام مي‌دهند. اينها اخبار توليد شده در داخل را براساس ذهنيت خودشان مجددا بازتوليد مي‌كنند. اينها نمي‌توانند منبع خبر مورد اعتماد باشند، اما شما گاهي مي‌بينيد كه در ايام انتخابات، نوع پوشش خبرهاي اين رسانه‌ها را نشان مي‌دهيم.

در صحبت‌هايتان به اين نكته كه اخبار ارسالي بايد توليدي باشد، اشاره كرديد، اما بعضا مي‌بينيم خبرنگار ايراني در خارج كشور يك خبر قبلا گفته شده را دوباره تكرار مي‌كند يا اين كه بخشي از يك فيلم آرشيوي را به عنوان گزارش تحويل مي‌دهد. اين نقد به اخبارتان را قبول داريد؟‌

بايد ببينيم يك گزارش تلويزيوني چه ساختاري دارد. اين گزارش يك شروع دارد و 2 يا 3 مصاحبه. يك قسمتش سابقه خبر است و بقيه‌اش پيوندهايي است كه اين قسمت‌ها را به هم وصل مي‌كند. شما مي‌توانيد به عنوان سابقه خبر، بخشي از آرشيو را استفاده كنيد. شما نمي‌توانيد سابقه انفجارهاي عراق را نشان ندهيد و خبر انفجاري جديد را در عراق پخش كنيد. خيلي از مصاحبه‌هايي كه خبرنگاران ما مي‌گيرند، با ميكروفن واحد مركزي خبر انجام مي‌شود. خيلي بندرت اتفاق مي‌افتد كه ما از مصاحبه غيراختصاصي استفاده كنيم.

يك خبرنگار در طول ماه 20 گزارش توليد كرده است. نمي‌شود روي يكي از آنها دست گذاشت و گفت چرا توليدي نيست.

حرف آخر؟

رسانه جمهوري اسلامي تلاش مي‌كند حضوري جدي و فعال در كانون‌هاي خبري بين‌المللي داشته باشد تا بتواند آن رويداد را منصفانه گزارش كند، اما بين يك شبكه خبري 24 ساعته و شبكه عمومي تفاوت وجود دارد. شبكه 2 و 3 ايران در 24 ساعت يك بخش خبري دارند. نبايد انتظار داشته باشيم هر خبري در عالم توليد مي‌شود در اين بخش خبري باشد. خبر ريختن يارانه‌ها يا اعلام نتايج كنكور براي مردم ما از خبر كودتاي زيمباوه مهم‌تر است. ما روزانه بيش از 700 خبر خارجي را به كمك ترجمه و خبرنگاران خودمان توليد مي‌كنيم. اين كه شبكه‌ها چقدر از اينها استفاده مي‌كنند، موضوع ديگري است. ما گزارش‌هاي تصويري را در اختيار اتاق خبر قرار مي‌دهيم. سردبير مربوط براساس تمايلاتش اينها را انتخاب مي‌كند.

* احسان رحيم‌زاده / گروه راديو و تلويزيون- روزنامه‌ جام‌جم- 22 خرداد 1391-ص10- 11- بخش پرونده