چالش‌های رسانه‌های آنلاین

اگرچه مطبوعات چاپی و رسانه‌های سنتی در برابر فشار نسخه‌های آنلاین و راه‌اندازی پایگاه‌های اینترنتی قرار دارند، اما رویکرد کامل به رسانه‌های آنلاین نیز فاقد اشکال و چالش نیست و در صورتی که نسخه‌های چاپی بخواهند به صورت کامل به فضای مجازی منتقل شوند به طور حتم با مشکلاتی در این عرصه مواجه خواهند بود که باید برای آن پاسخی درخور بیابند.

برخی از این چالش‌ها عبارتند از:

1- چالش اعتبار منبع: به دلیل نو بودن و دسترسی‌پذیری فراگیر این رسانه‌ها هنوز به منبع معتبری برای مخاطبان تبدیل نشده‌اند یعنی نمی‌توان با اطمینان به آن‌ها استناد کرد. ضمن این‌که به لحاظ فنی این امکان وجود دارد که مطلبی که به آن استناد شده است از روی سایت رسانه مذکور حذف یا اصلاح شود. همچنین ممکن است منبعی که امروز وجود دارد فردا یا یک‌سال دیگر یا پنج سال دیگر وجود خارجی نداشته باشد اما به عنوان مثال کتابی که منتشر شد یا روزنامه‌ای که چاپ شد تا ابد می‌توان به آن استناد کرد و نسخه‌هایی از آن را از آرشیو بیرون کشید و دید.

2- چالش مشروعیت: در رسانه‌های آنلاین مرز میان شایعه و واقعیت، راست و دروغ و گزارش و تحلیل درهم آمیخته شده است. منتشر‌کنندگان این رسانه‌ها اغلب دارای هویتی پنهان هستند به جز برخی رسانه‌های آنلاین مانند رسانه‌هایی که وابستگی رسمی به یک موسسه رسانه‌ای یا شخص حقیقی یا حقوقی دارند. اغلب رسانه‌های آنلاین فاقد مشروعیت و اعتبار کافی برای اعتماد به محتوای منتشره هستند. بسیاری از رسانه‌های آنلاین به‌ویژه در ایران ابزار جنگ روانی میان جناح‌ها و بلوک‌های قدرت به شمار می‌روند. به همین جهت زاویه پردازش اطلاعات در این رسانه‌ها بسیار بسته و دارای جهت‌گیری‌های تند سیاسی است.

3- چالش دروازه‌بانی: رسانه‌های آنلاین از دو بعد با مشکلی به نام دروازه‌بانی مواجه هستند؛ اول به لحاظ فنی و دوم به لحاظ حقوقی. این رسانه‌ها به دلیل سرعت عمل در انتشار اطلاعات و اخبار و تحلیل‌ها معمولا اطلاعات خام و ویرایش‌نشده و بدون عبور از دروازه‌های ویراستاری معمولی رسانه‌ای منتشر می‌کنند. این هم برخلاف اصول روزنامه‌نگاری حرفه‌ای است و هم محتوای آن‌ها را دچار اشکال می‌کند. همچنین به دلیل فقدان وجود اهرم‌های نظارتی بر عملکرد این رسانه‌ها، هیچ‌گونه مکانیسم نظارتی در مورد ملاک‌های حرفه‌ای، دوره انتشار، نیروهای به کار گرفته‌شده و حقوق و تکالیف و مسئولیت‌های متداول رسانه‌نگاری وجود ندارد.

4- چالش مخاطب: رسانه‌های آنلاین منجر به شکاف طبقاتی میان مخاطبان رسانه‌ای خواهند شد چراکه مخاطب این رسانه‌ها معمولا افراد طبقه متوسط و بالای جامعه هستند که دسترسی به اینترنت و رایانه دارند و فقرا و روستاییان و طبقات پایینی جامعه به این رسانه‌ها دسترسی ندارند. اما این رسانه‌ها معمولا در توهم مخاطبان عام به سر می‌برند. لذا دایره تاثیر این رسانه‌ها نیز در حوزه مخاطبان خاص و طبقه متوسط شهری خلاصه می‌شود هر چند طبق نظریه جریان دو و چندمرحله‌ای ارتباطات، محتوای این رسانه‌ها در درازمدت می‌تواند به سایر گروه‌های اجتماعی نیز منتقل شود.

در هر صورت آنچه گفته شد تنها بخشی از چالش‌هایی است که رسانه‌های آنلاین با آن مواجه هستند. البته این رسانه‌ها واجد فرصت‌ها و قوت‌هایی نیز هستند که آن‌ها را از رسانه‌های سنتی متمایز می‌کند که موضوع این مقاله نبود.

* حمید ضیایی‌پرور- روزنامه بهار- یک اسفند 1391- ص10-